Transparenca është hapi i parë për të qenë në gjendje të themi se shoqëria është e gatshme të luftojë korrupsionin. Lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar nuk duhet të jetë një fushatë dhe nuk duhet të zgjasë për një periudhë të shkurtër kohore. Për të luftuar korrupsionin në mënyrë më efektive, si pjesë e mekanizmave, lypset futja e aksesit në të dhënat nga regjistrat e biznesit në vend, integrimi në sistemin evropian për ndërlidhjen e regjistrave të biznesit, krijimi i një Qendre të të Dhënave Kërkimore në Entin Shtetëror të Statistikave, si dhe futja e një kuadri të integruar për parandalimin e korrupsionit në sektorin publik dhe privat. Këto janë pjesë e rekomandimeve nga sesioni i Grupit Punues 6 – Anti korrupsioni i Konventës Kombëtare të BE-së në Maqedoninë e Veriut me temën
“Luftimi kundër korrupsionit përmes transparencës dhe llogaridhënies: Rekomandime dhe mundësi në Republikën e Maqedonisë së Veriut përmes perspektivës së praktikave evropiane”.
Drejtori i Policisë Financiare, Sllobodan Ivanovski, theksoi se transparenca dhe llogaridhënia janë armiqtë më të mëdhenj të kësaj shoqërie, nëse jemi transparentë tregojmë se nuk kemi asgjë për të fshehur.
“Në aspektin e transparencës dhe llogaridhënies, të gjitha institucionet duhet të jenë të hapura, dhe qytetarët duhet të dinë për rezultatet tona, si dhe për gabimet tona. Zbulimi i rasteve i zgjon si qytetarët ashtu edhe mediat, në aspektin e procedurave, mediat kanë më lehtë qasje në informacion dhe dokumentacion rreth një ngjarjeje penalo-juridike”, tha Ivanovski.
Ai theksoi se selektiviteti dhe mosveprimi janë vrasës të drejtësisë, dhe abuzimet, përvetësimet dhe keqpërdorimet më të zakonshme ndodhin në fushën e prokurimit publik.
“Këtu kemi dy momente, pjesa e parë është me procedurën ku kemi manipulim të tenderëve, dhe momenti i dytë është pjesa me zbatimin e kontratës, ku kërkohet ekspertizë dhe profesionalizëm, veçanërisht kur bëhet fjalë për procedura më të mëdha. Prokurimi publik është një sfidë për Policinë Financiare, e cila duhet të jetë roje e thesarit të shtetit. Pompimi i thesarit të shtetit bëhet kryesisht përmes prokurimit publik”, tha ai.
Sipas tij, pas tragjedisë në Koçan, çdo zyrtar duhet të krijojë një perceptim frike nga ligji, dhe jo nga njerëzit e fuqishëm vendas që e vendosin veten mbi ligjin. “Më shpesh në mjedise më të vogla, zyrtari ka frikë nga një njeri i fortë vendas që mendon se është mbi ligjin. Askush nuk duhet të amnistohet, vetëm me një qasje të tillë mund të ulim shkallën e krimit”, tha Ivanovski.
Dragan Tilev, Këshilltar Shtetëror për Çështjet Evropiane dhe Koordinimin, tha se lufta kundër korrupsionit shkon krah për krah me krimin e organizuar dhe veprimi duhet të jetë frontal dhe të sulmojë këta armiq të shtetit.
“Krimi i organizuar ka depërtuar në institucione, korrupsioni nuk mund të ndodhë nëse nuk ka lidhje midis atyre brenda institucioneve dhe atyre jashtë që duan t’i abuzojnë ato. Nëse rregulloret dhe standardet teknike evropiane do të praktikoheshin dhe zbatoheshin plotësisht dhe do të monitoroheshin plotësisht, atëherë tragjedia në Koçan nuk do të kishte ndodhur. Andaj, kjo duhet të jetë një thirrje zgjimi, në mënyrë që të mos ndodhë përsëri dhe të mos na befasojë një tragjedi e tillë përsëri”, tha Tilev.
Sipas tij, pavarësisht nëse fillojnë apo jo negociatat, ne kemi pranuar se do të transpozojmë parimet dhe standardet evropiane dhe se lufta kundër korrupsionit nuk duhet të jetë një fushatë që zgjat një periudhë të shkurtër kohore dhe pastaj hyn përsëri në ato ujëra të turbullta, duke theksuar se ajo duhet të mbështetet në vazhdimësi dhe këtu roli më i madh është sektori qytetar, i cili përmes pranisë së tij të fuqishme mund të japë një kontribut dhe ndikim të madh.
“Klasteri i vlerave themelore hapet i pari dhe mbyllet i fundit – në çdo shqyrtim dypalësh për secilin klaster në Bruksel, u këmbëngul që të jepet një prerje tërthore për politikat antikorrupsion, zbatimin për mbrojtje, parandalimin dhe luftën kundër korrupsionit. Risia në Kornizën Negociuese është se asnjë kapitull i vetëm nuk mund të mbyllet nëse nuk tregohen rezultate të dukshme në luftën kundër korrupsionit”, tha Tilev.
Ai shtoi se që nga viti 2024, ne jemi zyrtarisht pjesë e mekanizmit të sundimit të ligjit të BE-së për herë të parë, dhe raportet bëhen çdo vit, ku një pjesë e mirë e tyre lidhen me luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Ish-kryetarja e Komisionit Anti Korrupsion, Biljana Ivanovska, vlerëson se lufta kundër korrupsionit nuk mund të jetë një fushatë dhe kujtoi atë që bënë në fillim të mandatit të tyre – Strategjinë Kombëtare për Luftën kundër Korrupsionit, e cila bazohej në dy shtylla themelore – shpenzimin e parave dhe abuzimin me detyrën zyrtare. Ajo gjithashtu theksoi se shteti duhet të krijojë një regjistër të pronës shtetërore në mënyrë që të dihet se kush ka çfarë.
Ajo theksoi se gjatë përgatitjes së Strategjisë 2021-2025, transparenca e pamjaftueshme ishte një nga faktorët e rrezikut për korrupsion.
“Jemi të vetëdijshëm se sa serioz është korrupsioni, një sëmundje shoqërore, dhe sa shumë luftë i presin të gjithë palët e interesuara në shoqëri. Duke pasur parasysh se transparenca është një vrasës i fortë i korrupsionit, ky takim do t’u dërgojë një mesazh të fortë të gjitha institucioneve dhe të gjithë mbajtësve të funksioneve publike, se të gjithë në juridiksionin e tyre kanë mundësi dhe ne duhet t’i përdorim mundësitë për të rritur transparencën. Kjo është e lidhur fort me përgjegjësinë dhe llogaridhënien. Ata që janë përgjegjës dhe që mbajnë detyrën me përgjegjësi nuk kanë problem të jenë transparentë. Kushdo që dëshiron të fshehë ka diçka problem me rreziqet e korrupsionit dhe nuk dëshiron të jetë transparent”, tha Ivanovska.
Presidentja e Lëvizjes Evropiane, Profesoresha Mileva Gjurovska, theksoi se pavarësisht mburrjes se kemi harmonizuar legjislacionin, reformat janë në ngërç. Ajo iu referua tragjedisë në Koçan, e cila, siç tha ajo, është pasojë e praktikave korruptive, rezultati i të cilave është gjithmonë shkatërrues për të gjithë komunitetin.
Dragan Tevdovski, profesor në Fakultetin e Ekonomisë, thekson se mekanizmat janë të nevojshëm për të luftuar korrupsionin. Sipas tij, ndër mekanizmat që duhen krijuar është një platformë që do të mbledhë të dhëna mbi pasuritë e individëve të përmendur, në vend që të presë që ata të deklarojnë pasuritë e tyre. Tevdovski vlerëson se një nga zgjidhjet e mundshme për tablonë e përgjithshme të luftës kundër korrupsionit është eliminimi i pagesave në para të gatshme, dhe kundërshtarët më të mëdhenj të zgjidhjeve të tilla erdhën nga “lojtarët e mëdhenj”. Gjithashtu, tha ai, nevojitet një bilanc i konsoliduar i sektorit publik, i cili nuk ekziston në shumë vende në zhvillim, si dhe një platformë për të parë se cilat , firma fitojnë të holla nga shteti.
